Ο Οκτώβριος είναι ο μήνας που η ΑΕΠΠ «αποκαλύπτεται». Τον Σεπτέμβριο όλα είναι θεωρία και ορισμοί. Τώρα ξεκινούν οι πρώτοι αλγόριθμοι σε ψευδογλώσσα, τα πρώτα διαγωνίσματα — και τα πρώτα λάθη που, αν δεν διορθωθούν τώρα, θα σε ακολουθούν μέχρι τον Ιούνιο.
Μετά από χρόνια διόρθωσης γραπτών ΑΕΠΠ, τα λάθη στις δομές επιλογής και επανάληψης είναι σχεδόν πάντα τα ίδια έξι. Δεν είναι λάθη «άγνοιας» — είναι λάθη συνήθειας. Και οι συνήθειες φτιάχνονται τον Οκτώβριο.
1. Μπερδεύεις την προτεραιότητα των λογικών τελεστών
Στην ψευδογλώσσα, η σειρά εκτέλεσης είναι ΟΧΙ → ΚΑΙ → Ή. Αυτό σημαίνει ότι η συνθήκη Α Ή Β ΚΑΙ Γ διαβάζεται ως Α Ή (Β ΚΑΙ Γ) — όχι (Α Ή Β) ΚΑΙ Γ.
Το λάθος εμφανίζεται κυρίως στα θέματα Α (Σωστό/Λάθος, υπολογισμός λογικών εκφράσεων) και στους ελέγχους εγκυρότητας. Η λύση είναι απλή: όταν η συνθήκη έχει πάνω από έναν τελεστή, βάλε παρενθέσεις. Δεν χάνεις μονάδες από παρενθέσεις. Χάνεις από την απουσία τους.
2. Ξεχνάς την αρχικοποίηση πριν τον βρόχο
Κάθε μετρητής (πλήθος ← 0) και κάθε αθροιστής (σύνολο ← 0) πρέπει να αρχικοποιείται πριν την επανάληψη — όχι μέσα της. Αν το βάλεις μέσα στον βρόχο, μηδενίζεται σε κάθε επανάληψη και το αποτέλεσμα είναι πάντα το τελευταίο στοιχείο.
Το ίδιο ισχύει για τη μεταβλητή μέγιστου/ελάχιστου: αρχικοποίηση με το πρώτο στοιχείο (ή με μια «αδύνατη» τιμή) πριν ξεκινήσει η σύγκριση. Στα θέματα Γ και Δ αυτό το λάθος κοστίζει ολόκληρο ερώτημα, γιατί όλα τα επόμενα βήματα στηρίζονται σε αυτό.
3. Δεν ξέρεις πόσες φορές εκτελείται ένα ΓΙΑ με βήμα
Ένα κλασικό ερώτημα: ΓΙΑ i ΑΠΟ 1 ΜΕΧΡΙ 10 ΜΕ_ΒΗΜΑ 3. Πόσες επαναλήψεις; Η απάντηση είναι 4 (i = 1, 4, 7, 10) — και η τιμή του i μετά τον βρόχο είναι 13, όχι 10.
Το μόνο αξιόπιστο εργαλείο είναι ο πίνακας τιμών (ιχνηλάτηση): μια στήλη για κάθε μεταβλητή, μια γραμμή για κάθε επανάληψη. Όσο «βαρετό» κι αν φαίνεται, είναι ακριβώς αυτό που ζητάει το θέμα Β στις Πανελλήνιες κάθε χρόνο — και όποιος το κάνει με το χέρι τον Οκτώβριο, τον Ιούνιο δεν το σκέφτεται καν.
4. Μπερδεύεις το ΟΣΟ με το ΜΕΧΡΙΣ_ΟΤΟΥ
- Το ΟΣΟ … ΕΠΑΝΑΛΑΒΕ ελέγχει τη συνθήκη πριν από κάθε εκτέλεση. Μπορεί να μην εκτελεστεί ποτέ.
- Το ΑΡΧΗ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ … ΜΕΧΡΙΣ_ΟΤΟΥ ελέγχει τη συνθήκη μετά. Εκτελείται τουλάχιστον μία φορά.
Το λάθος που βλέπω συνέχεια: κάποιος μετατρέπει το ένα στο άλλο και ξεχνάει να αντιστρέψει τη συνθήκη. Το ΟΣΟ τρέχει όσο η συνθήκη είναι Αληθής· το ΜΕΧΡΙΣ_ΟΤΟΥ σταματά όταν η συνθήκη γίνει Αληθής. Είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος — και η μετατροπή της μιας δομής στην άλλη είναι από τα πιο συχνά ερωτήματα του θέματος Β.
5. Χρησιμοποιείς διαδοχικά ΑΝ αντί για ΑΛΛΙΩΣ_ΑΝ
Όταν οι περιπτώσεις είναι αμοιβαία αποκλειόμενες (π.χ. κλίμακες τιμών, κατηγορίες βαθμών), η σωστή δομή είναι μία ΑΝ … ΑΛΛΙΩΣ_ΑΝ … ΑΛΛΙΩΣ. Αν γράψεις τρία ανεξάρτητα ΑΝ, ο αλγόριθμος κάνει περιττούς ελέγχους — και αν οι συνθήκες επικαλύπτονται, δίνει λάθος αποτέλεσμα.
Το κόλπο: μετά από κάθε ΑΛΛΙΩΣ_ΑΝ, δεν χρειάζεται να ξαναγράψεις την προηγούμενη συνθήκη. Αν ο πρώτος έλεγχος ήταν βαθμός ≥ 18, ο δεύτερος αρκεί να είναι βαθμός ≥ 15, όχι βαθμός ≥ 15 ΚΑΙ βαθμός < 18. Το λιγότερο είναι περισσότερο.
6. Κάνεις έλεγχο εγκυρότητας με ΑΝ αντί για ΟΣΟ
Όταν η εκφώνηση λέει «να γίνεται έλεγχος εγκυρότητας ώστε ο χρήστης να εισάγει τιμή από 1 έως 20», ο έλεγχος πρέπει να επαναλαμβάνει τη ζήτηση μέχρι να δοθεί σωστή τιμή. Αυτό το κάνει μόνο μια δομή επανάληψης (ΟΣΟ ή ΜΕΧΡΙΣ_ΟΤΟΥ). Ένα απλό ΑΝ ελέγχει μία φορά και προχωράει με λάθος τιμή.
Στα θέματα Γ και Δ ο έλεγχος εγκυρότητας είναι συνήθως 2–3 μονάδες «δωρεάν». Μην τις χαρίζεις.
Η ψευδογλώσσα δεν μαθαίνεται με διάβασμα. Μαθαίνεται με χαρτί, στυλό και πίνακα τιμών. Δέκα αλγόριθμοι που τους «τρέχεις» με το χέρι αξίζουν περισσότερο από εκατό που τους διαβάζεις.
Πώς να δουλέψεις τον Οκτώβριο
- Κάθε άσκηση με πίνακα τιμών. Ακόμα κι αν είσαι σίγουρος για το αποτέλεσμα. Ειδικά τότε.
- Ένα τετράδιο λαθών. Κάθε λάθος από διαγώνισμα ή άσκηση μπαίνει εκεί με μία γραμμή: τι έκανα, τι έπρεπε. Το ξαναδιαβάζεις πριν από κάθε διαγώνισμα.
- Μετατροπές δομών. Πάρε κάθε βρόχο που λύνεις και ξαναγράψ' τον με τις άλλες δύο δομές. Είναι το πιο «σίγουρο» ερώτημα του θέματος Β.
- Θεωρία παράλληλα. Το θέμα Α είναι 40 μονάδες. Το τεστ θεωρίας ΑΕΠΠ είναι καλό σημείο για να δεις πού στέκεσαι.
Αν θέλεις να εξασκηθείς με ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής σε μορφή παιχνιδιού, το Quiz Battle ΑΕΠΠ καλύπτει ακριβώς αυτά τα κεφάλαια. Και για ολόκληρη τη δομή επανάληψης βήμα-βήμα, υπάρχουν δωρεάν βιντεομαθήματα στο κανάλι μας στο YouTube.
Συχνές ερωτήσεις
Ποια είναι η προτεραιότητα των λογικών τελεστών στην ΑΕΠΠ;
ΟΧΙ, μετά ΚΑΙ, μετά Ή. Οι συγκριτικοί τελεστές (<, >, =, ≠, ≤, ≥) υπολογίζονται πριν από τους λογικούς, και οι αριθμητικές πράξεις πριν από τους συγκριτικούς.
Πόσες φορές εκτελείται το ΓΙΑ i ΑΠΟ 10 ΜΕΧΡΙ 1;
Καμία. Χωρίς αρνητικό βήμα (ΜΕ_ΒΗΜΑ -1), η αρχική τιμή είναι ήδη μεγαλύτερη από την τελική και ο βρόχος δεν εκτελείται ποτέ.
Πότε χρησιμοποιώ ΜΕΧΡΙΣ_ΟΤΟΥ αντί για ΟΣΟ;
Όταν θέλεις το σώμα του βρόχου να εκτελεστεί σίγουρα τουλάχιστον μία φορά — ο κλασικός έλεγχος εγκυρότητας είναι το πιο συνηθισμένο παράδειγμα.
Πόσες ώρες την εβδομάδα χρειάζεται η ΑΕΠΠ τον Οκτώβριο;
Περίπου 3–4 ώρες μελέτης εκτός φροντιστηρίου/ιδιαιτέρου. Αναλυτικά για τη μοιρασιά ΑΟΘ–ΑΕΠΠ–Μαθηματικά, δες το άρθρο πόσες ώρες θέλει το καθένα.
